Kapadokya

Komend uit de richting van Denizli, de toegangspoort van Cappadocië op de stoffige hoogvlakte van Centraal Anatolië, draait de bus een bochtige kloof in de aarde in. Aan weerszijden van de weg klimt de rotswand omhoog en ontneemt de reiziger het weidse uitzicht over de vlakte. Het voelt alsof je in een spleet afdaalt in de aarde. En aan het einde van de afdaling opent zich het nieuwe landschap: en witte wereld zonder sneeuw, beheerst door reusachtige stalactieten. Een overweldigende kom, waarvan de grillige wanden verblindend wit zijn. De navel van de aarde.

De landstreek Cappadocië is een van 's werelds grootste natuurwonderen. De hoogvlakte waarin deze kuil zich bevindt, ontstond na een enorme uitbarsting van drie vulkanen zo'n 40 miljoen jaar geleden. De erupties en de vulkanische neerslag, die op de grote uitbarsting volgden, hielden vele duizenden jaren aan. In de miljoenen jaren daarna, sleten de extremen van het landklimaat en de rivier de Kizilirmak het plateau uit. De vorming van de typische tufsteenkegels komt grotendeels door harde stukken lava die oorspronkelijk in de enorme `tufsteenkoek' lagen. Door erosie kwamen ze bloot te liggen, waarna wind en water minder invloed hadden op het onderliggende tufsteen. Op plaatsen waar deze harde stenen in de tufsteenkoek ontbraken, vormden zich tafelformaties, waarin rivieren diepe ravijnen uitsleten.
Al in de prehistorie werd dit gestolde lava gewonnen en werden de markante tufsteenkegels uitgehakt tot woningen. Vanaf deze tijd tot de jaren '50, toen op last van de regering deze holwoningen verlaten werden, woonden hier mensen. Millennium na millennium. En vandaag de dag zien sommige rotswanden en kegels er dan ook uit als gatenkaas.

Geschiedenis

De eerste bewoners

Daar het met eenvoudige hulpmiddelen mogelijk was uit het zachte gesteente stabiele woningen te hakken, waarin het door de isolerende werking van het tufsteen ook nog eens goed toeven was tijdens Anatolië's koude winters en hete zomers, is het gebied al zeer vroeg bewoond geweest. De eerste holen zijn misschien al in het Bronzen tijdperk uitgehakt. Tijdens de Hittitische periode vestigden enkele stammen zich in het gebied rond Nevsehir. Na de ondergang van het Hittitische rijk rond 1200 voor Chr. vulden de Frygiërs het machtsvacuüm op. Deze beschaving bracht tot aan het jaar 600 voor Christus een betrekkelijke rust en welvaart. Tijdens de duistere periode die hierop volgde, beleefde de streek een periode van betrekkelijke rust en welvaart. In de jaren tussen 600 en 300 voor Chr. was de streek het toneel van verschillende veldslagen tussen de Frygiërs en de Perzen. Uiteindelijk zegevierden de Perzen en het `Verdrag van Kizilirmak' wees Nyssa (nu Nevsehir) toe aan de `Grote Koning'. Het Perzische juk bleek te dragen en er brak een nieuwe periode van welvaart voor Cappadocië aan. Uiteindelijk was het Alexander de Grote die tijdens zijn veldtocht een einde maakte aan de Perzische heerschappij.

Een `Hof van Eden' op aarde

De Romeinen voegden Cappadocië in 17 na Chr. aan hun rijk toe en op bevel van keizer Tiberius werd de naam van de hoofdstad van de streek, Mazaca, veranderd in Caesareia (het huidige Kayseri).
De eerste christenen trokken naar de streek om aan de vervolging van Rome te ontkomen. Hier hielden ze vanaf de eerste eeuw in het geheim hun erediensten. Ze hakten uit het tufsteen talloze kerkjes, kapellen en kloosters, die ze in de loop der eeuwen met de meest fraaie muurschilderingen versierden. Daarnaast zochten ze hun toevlucht in enorme ondergrondse steden zoals die van Kaymakli, Derinkuyu en Özkonak.
In het gebied werd de vervolgde christenen ideale levensomstandigheden geboden, mede dankzij de vruchtbare dalen die uiterst geschikt waren voor de landbouw.

Een van de redenen voor de laatste christenvervolging, die onder keizer Diocletianus plaats vond, was overigens een opstand in Cappadocië, waarvan gezegd werd dat de aanstichters afgedankte christelijke soldaten waren. Ook nadat de vervolging door de Romeinen ophield bleef Cappadocië een dicht bevolkt gebied.

Turkse Keuken

Pizza

 De oorsprong van de pizza ligt in het Middellandse Zeegebied. In veel landen rond de Middellandse Zee worden al duizenden jaren ronde broden gebakken, die als borden dienden. Volgens de overlevering moest de Trojaanse held Aeneas een stad (later: Rome) stichten op de plek waar hij ‘van honger zelfs de leeggegeten borden [dus: broodborden] op gaat eten,’ – versregel 125, boek VII uit de Aeneis. Ronde Turkse broden kunnen vandaag de dag nog dienst doen als provisorische pizzabodems. Ook de vorm van matses is rond of ovaalvormig. De pizza zoals wij die tegenwoordig kennen, is van Italiaanse oorsprong.

Reeds in de 17e eeuw werd melding gemaakt van pizza's in Napels, waarbij men naar de armere delen van de stad trok om dit boerengerecht te eten. De mensen die het maakten werden pizzaioli genoemd.

In 1889 werd Raffaele Esposito, de beroemdste pizzaiolo (pizzamaker) van Napels, uitgenodigd door de toenmalige koning van Italië Umberto I en zijn vrouw Margaretha om zijn specialiteiten te maken ten paleize. Speciaal voor deze gelegenheid bedacht hij onder andere een pizza met tomatensaus, mozzarella en basilicum: de kleuren die corresponderen met de vlag van het in 1861 opgerichte koninkrijk Italië. Deze pizza viel bij de koningin het meest in de smaak en het werd daarom door de maker pizza Margherita gedoopt. Deze pizza zette de standaard voor alle pizza's.

Na de emigratie van Italianen naar de Verenigde Staten gedurende de tweede helft van de negentiende eeuw is er in de Verenigde Staten een geheel eigen vorm van pizza ontstaan, gekenmerkt vooral door de veel dikkere bodem en het uitbundiger gebruik van meerdere ingrediënten. De voortgaande contacten heen en weer sindsdien, heeft er mogelijk toe bijgedragen dat de, van oorsprong summier belegde, Italiaanse pizza ook steeds uitbundiger werd alhoewel deze nooit de extreme vormen en combinaties vertonen zoals in pizza's uit de Verenigde Staten.

Tot in de jaren 60 van de twintigste eeuw was de pizza in Italië vaak slechts een groot rechthoekig stuk deeg met meestal alleen wat tomatensaus eroverheen, dat op straathoeken in stalletjes vers gebakken werd op grote platen en waarvan dan een rechthoekig stuk werd afgesneden om verkocht te worden aan passanten.